της Μαριλίζας Μήτσου
Φιλολόγου

Δεν είναι νόστιμο αυτό, άκουσε δε και άλλο και τούτο νόστιμο πολλά λογιάζω και μεγάλο  (Κήπος Χαρίτων, 103)

Στον ποιητικό Κήπο Χαρίτων του Καισάριου Δαπόντε -που έμεινε ανέκδοτος ως το 1880 και κυκλοφόρησε πέρσι σε νέα φιλολογική έκδοση του Γ.Π.Σαββίδη (Ερμής, 1995)- ποικίλα ιστορικά και βιογραφικά επεισόδια, ταξιδιωτικές εντυπώσεις, διδαχές, επιγράμματα και μύθοι από τη Βίβλο εναλλάσσονται άτακτα και παιχνιδιάρικα, με μόνη φανερή συνοχή τη συνειρμική σκέψη και την πνευματική βουλιμία του λογίου μοναχού.

Ο κατά τ' άλλα διδαχτικός ποιητής υπερασπίζεται άλλωστε απερίφραστα την τερπνή διάσταση όχι μόνο της ανάγνωσης μα και της γραφής. Το βιβλίο, κάθε βιβλίο, προϊόν μόχθου και πρόξενος ευτυχίας για τον συγγραφέα, προσφέρεται στον αναγνώστη του σαν πλουσιοπάροχο γεύμα, όμοιο με εκείνα που παρέθετε άλλοτε στους φίλους του ο βυζαντινός διδάσκαλος του ευαγγελίου Μιχαήλ Ιταλικός. Με τις ιστορίες του ο ευσεβής Δαπόντες φιλεύει τον αναγνώστη «ωσάν με άλλα, τρόπον τινά, διαφορετικά φαγητά και ποτά» (Φανάρι Γυναικών), με μια ευχή πλησμονής: «και το βιβλίον μου αυτό καλά να το χορτάση / και τον θεόν τον εν αυτώ και πανταχού δοξάση» (Κήπος Χαρίτων, σ.255). Τούτη η «γενναιόδωρη» λαιμαργία του, που εκφράζεται υποδειγματικά στις πρώτες ωδές του Κανόνος περιεκτικού πολλών εξαιρέτων πραγμάτων ...... συναγωνίζεται την λεξιλογική και πραγματολογική του απληστία. «Το τι γράφει είναι αφάνταστο», σημείωνε με έκπληξη ο Λίνος Πολίτης στην Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, και ο Γ. Π. Σαββίδης λογάριαζε, στην πρόσφατη αυτοτελή έκδοση του Κανόνα…… ότι αυτός ο ακάματος ωδοποιός «αποθησαύρισε, επί μία εικοσιπενταετία, περισσότερες λέξεις και πράγματα, ρίμες και σκέψεις και αισθήματα του καιρού του, από κάθε άλλον Νεοέλληνα ποιητή» (Λέσχη, 1991, σ.68).

ΔΕΝ ΤΙΘΑΣΕΥΕΤΑΙ

Η στιχουργική ευχέρεια και εφευρετικότητα του Δαπόντε δεν αμφισβητήθηκε ποτέ, ούτε από τους αυστηρότερους κριτές του. Είναι μάλιστα εντυπωσιακό ότι σ’ ένα πρώιμο εγχειρίδιο ποιητικής, του Χαρισίου Μεγδάνη (Καλλιόπη παλινοστούσα, 1819), όλα σχεδόν τα παραδείγματα πολιτικών στίχων, μέτρων και ρίμας, τομών και στιχομιξίας, σχημάτων και ακροστιχίδων, αντλούνται από ύμνους αυτού του θαλερού μοναχού. Ο Δαπόντες μοιάζει να χειρίζεται με ρυθμολογική άνεση όλη την εκκλησιαστική και κοσμική ποιητική παράδοση. Ωστόσο, η αφηγηματική πληθωρικότητα, που σε συνδυασμό με την ευρυμάθεια και την μελωδικότητα ενός «δεξιοτέχνη ψάλτη», του είχε εξασφαλίσει, στα χρόνια του, φήμη και εκδοτική επιτυχία, ξενίζει την ορθολογική αντίληψη των μετέπειτα γραμματολόγων. Γιατί, η πολύτροπη μούσα του Δαπόντε δεν τιθασεύεται, τουλάχιστον φαινομενικά, από κανένα δραματικό ή αφηγηματικό κανόνα. Έτσι ο Σάθας του προσάπτει αδόκιμη ακαταστασία, αφού αναμειγνύει «ακαταλλήλως το σπουδαίον μετά του γελοίου, την Γραφήν μετά της μυθολογίας» (Νεοελληνική φιλολογία, 1868, 503), ο Παλαμάς τον χαρακτηρίζει «πεζολόγο» και οι νεότεροι ιστορικοί της λογοτεχνίας συνήθως τον θεωρούν πλαδαρό, σχολαστικό και άχαρο.

Τα τελευταία χρόνια, ο Γ. Π. Σαββίδης προσπάθησε, με τις στερεές φιλολογικές εκδόσεις του, όχι μόνο να αποκαταστήσει τη λογοτεχνική αίγλη του Δαπόντε, να τον ανατοποθετήσει στο ποιητικό στερέωμα, αλλά και να αναδείξει την αφηγηματική δεξιοτεχνία του «ακατάσχετου παραμυθά». Σ’ ένα από τα τελευταία μελετήματά του - που περιλαμβάνεται στο τιμητικό τόμο Βουκόλεια για τον Β. Bouvier (Γενεύη 1995) - ο Σαββίδης αναλύει δύο αξιοπρόσεκτα νεοτερικούς μηχανισμούς της δήθεν ανεξέλεγκτης τεχνικής του: τις εσκεμμένες παρεκβάσεις και την παρατεινόμενη καθυστέρηση λύσεως, το κοινώς suspense. Οι επισημάνσεις του φιλόλογου, τεκμηριωμένες με εκτενή παραδείγματα, κλονίζουν την εκδοχή της αφελούς πολυλογίας, για να αποκαλύψουν στην αφήγησή του Δαπόντε μια «περίτεχνη και πρωτοποριακή μαστοριά».